Gezegen Büyüklüğünde Uydu: Ganymede

31.05.2023
130
Gezegen Büyüklüğünde Uydu: Ganymede

Ganymede, Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni olan gaz devi Jüpiter’in en büyük uydusu ve ek olarak Güneş Sistemi’nin de malum en büyük uydusudur.

Uydu, 1610 Senesinde Galileo Galilei tarafınca Jüpiter’in öteki 3 büyük uydusu ile beraber ortaya çıkarılmıştır. Galileo Uyduları olarak adlandırılan bu 4 uydu, ufak bir teleskop yahut dürbünle dahi oldukça kolay gözlemlenebilir. Güneş Sistemi’nin malum en büyük 6 uydusunun 4’ünü bu Galileo Uyduları oluşturmaktadır.

Ganymede, 5.262 km lik çapı ile Merkür gezegeninden bile daha büyüktür (Merkür’ün ekvator çapı 4.879 Km dir). Dolayısıyla, Satürn’ün uydusu Titan ile birlikte, gezegen boyutlarında olup da başka bir gezegenin uydusu olmak zorunda kalan nadide gökcisimleri içinde yer alır.

titan-merkur-ganymede
Ganymede, Satürn’ün uydusu Titan ve Merkür gezegenlerinin ebat karşılaştırması. Titan ve Ganymede her ne kadar Merkür’den daha büyük boyutlarda olsalar da, çok hafifçe buz yapılı gökcisimleridir. Merkür ise büyük miktarda kayaç yapılıdır ve dev boyutlarda bir demir çekirdeğe haizdir. Bundan dolayı her iki uydudan oldukça daha çok kütleye haizdir.

O şekilde ki onu Jüpiter’in yörüngesinden alarak Güneş’in yörüngesinde bir yere koymuş olsaydık şayet, boyutları ile asla göze batmadan kolaylıkla bir gezegen olarak kabul edilebilirdi. Sadece, Merkür’den daha büyük çapa haiz olduğu halde Ganymede çok hafiftir. Hacmi, Merkür’ün kütlesinden ortalama 2.8 kat daha azdır. Bu da uydunun yapısının büyük miktarda buzdan oluştuğunu gösteriyor.

Ganymede uydusunun yüzeyinde kalınca bir buz tabakası mevcut ama, değişik olarak bu tabakanın üstünde bol miktarda oranda çarpma izleri, oluklar ve kraterler var. Yüzeyindeki kraterlerden bazıları 4 Milyar yaşını bulabiliyor. Kraterlerin bu denli uzun zaman korunabilmiş olmasının nedeni, uydunun kabuğunda oldukça fazla tektonik hareketlerin gerçekleşmiyor bulunmasına bağlanıyor. Doğrusu, Ganymede jeolojik olarak pek etken bir yapıya haiz değil.

ganymede-icyapi
Ganymede’nin iç yapısı ve ebat olarak Dünya-Ay ikilisi ile kıyaslanması. Ganymede, ufak bir demir-kaya karışımı çekirdeğin çevresine toplanmış büyük oranda su buzundan oluşan bir yapıya haizdir.

Ganymede, en büyük olmasının yanı sıra kendine ilişkin manyetosfere haiz olan tek uydudur. Uydunun iç yapısı hala sıcaktır ve eriyik durumda bir tabakası vardır. Jüpiter’in manyetosferi içerisinde yer almasına karşın, kendi manyetosferi çapının iki katı bir alanda etkilidir. Bu manyetosferi, bilhassa uydunun ekvator bölgelerini Jüpiter kaynaklı yüksek enerjili parçacık akışından korumaktadır.

Sadece bu manyetosfer, tekrar de uydunun yüzeyinin günde 8 rem (0.08 sievert) iyonize edici radyasyona maruz kalmasını engelleyemez (Işınım oranları ve etkileriyle alakalı şu yazımızda ayrıntılı data bulabilirsiniz). Dünya’da günlük normalimizin 0.14 rem bulunduğunu düşünecek olursak, Ganymede uydusuna gelecekte insanlı kolonilerin radyasyona karşı güçlendirilmiş olması yahut yer dibine kurulmaları gerekliliği ortadadır.

Ganymede - Jüpiter
Resim telif: Juno Feza Aracı NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS; Imaj İşleme & Lisans: Kevin M. Gill

Kısa sürede yer atlında tuzlu su okyanusu olduğunu öğrendiğimiz Ganymede, bizim yaşamamızın yanı sıra Dünya dışı hayat ihtimali için de mühim bir yer konumunda.

Bu yazımız, sitemizde İlk olarak 2016 senesinde yayınlanmış, aktüel veriler eşliğinden elden geçirilerek yine yayına sunulmuştur.
En üstteki görselde Ganymede’nin Haziran 2021 tarihinde Juno Feza Aracı tarafınca çekilmiş olan bir fotoğrafı içeriyor.

Bu tarz şeyleri da okumalısınız, okumak güzeldir:

Bknz:   Süper Ay Nedir, Ne Göreceksiniz?
YAZAR BİLGİSİ
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

Kadın Günü | Sorun Ne? | Kremler | Bilimsel | Erzurum Haber | Lakaplar | Biyografi